Çocukluk ve Ergenlikte Osteoporoz

Çocukluk ve Ergenlikte Osteoporoz

Osteoporoz, yetersiz kemik yapımı veya kemik kütlesinin kaybına bağlı kemik dokuda kırık riskinin artması ile karakterize progresif bir iskelet sistemi hastalığıdır.

 

Osteoporoz denilince hepimizin aklına ileri yaş yetişkinler özellikle menapoz dönemindeki kadınlar gelse de çocukluk ve ergenlik döneminde de rastlanmaktadır. Ortalama başlangıç yaşı 8-14 yaştır, ancak çocukluk çağı büyüme atağı sırasında daha erken bir yaşta da görülebilmektedir. Çocukluk ve ergenlik iskelet oluşumunun gerçekleştiği önemli yıllardır. Çocukluk ve ergenlikte kemik ve iskelet sağlıyla ilgili en önemli gösterge boy uzamasıdır, ancak kemiğin iç yapısının kuvvetlenmesinin ve büyümesinin belirli bir göstergesi yoktur. İskeleti oluşturan kemiklerin sağlamlığı genellikle genetik yapıyla ilgili olmakla birlikte yasam biçimi ve beslenme şekliyle de yakından ilgilidir. Kalsiyumdan zengin beslenme ve fiziksel aktivite sağlam kemik yapımında etkilidir.

 

Çocukluk çağında yeni kemik yapan hücreler oldukça hızlı çalışır böylece iskelet yoğunluğu ve sağlamlığı artar. Gençlik çağı ve erişkinliğin basında yapılan ve yıkılan kemikler arasında bir denge vardır. İlerleyen yaşla birlikte kemik kaybı artar ve osteoporoza neden olur. Çocuklarda ve ergenlikte ne kadar iyi kemik kütlesine ulaşılabilirse, erişkin dönemde osteoporoz gelişme riski aza­lır. Kemikte mineral yoğunluğunun azalması ile karekterize osteoporoz her ne kadar çok bilinmese de çocukluk ve adolesan çağının önemli sağlık sorunlarından birisidir. Bu yaşlardaki olgularda ne yazık ki gözden kaçmaktadır. Hastaların birçoğuna tanı, başka nedenlerle istenilen tetkiklerin değerlendirilmesi sırasında konulmaktadır. Nedenler göz önüne alındığında, osteoporoz primer ve sekonder olmak uzere ikiye ayrılmaktadır.

 

Tüm osteoporozluların yaklaşık %20’sini primer (kemik matriks defektleri), %80’ini ise sekonder osteoporoz (kronik hastalıklar, nöromusküler hastalıklar, endokrin hastalıklar, doğumsal metabolik hastalıklar, ilaçlar, radyoterapi) olguları oluşturmaktadır.

 

Primer osteoporoz grubunda, idiyopatik juvenil osteoporoz ve herediter kemik matriks defektleri (osteokondrodisplaziler = dismorfik kemik hastalıkları) yer alır. Kas iskelet sisteminin dismorfik hastalıkları, anne karnından itibaren yaşamın herhangi bir döneminde belirti verebilen, tutulum yerleri, klinik özellikleri, laboratuvar bulguları, komplikasyonları ve prognozları birbirinden farklı, genetik kökenli, nadir görülen, çok çeşitli tipleri olan bir grubu kapsar. Dismorfik hastaların osteoporozunda sadece primer kemik rahatsızlığı rol oynamamakta, ilaveten hareket kısıtlılıkları, deformiteler, beslenme bozuklukları, vitamin ve mineral eksiklikleri, hormonal bozukluklar, kullanılan ilaçlar gibi birçok faktörün de katkısı bulunur. Kemik erimesi (osteoporoz) ve tekrarlayan kırıkların en önemli nedeni kortizon kullanımı ve cam kemik hastalığıdır.

 

Osteogenezis imperfekta(Cam Kemik Hastalığı)

Doğumda veya hemen son­rasında ortaya çıkan kalıtsal bir hastalıktır. Kemiğin yapısını, gelişimini ve kuvvetini sağlayan bağ dokusunun bozuk gelişimi sonucu oluşur. Hastalığın tanısı, anormal diş yapısı, mavi sklera (gözün beyaz kısmının mavi olması), kısa boy ve kırıklar ile konmaktadır. Çocuklarda kırıklar genellikle okul çağı öncesinde ortaya çıkar.

 

Nedeni bilinmeyen çocukluk çağı kemik erimesi (idiyopatik Juvenil Osteoporoz)

Kemik erimesinin ve kırıkların nedeninin bilinmediği çocukluk çağının nadir görülen hastalıklarından biridir. 7-11 yaş arası çocukta görülmektedir. Genellikle düşme çarpma gibi sorunlar olmadan kırıkların oluşması bel kemiğinde ağrı bel kemiğinde çökme kırıklarına bağlı boy kısalığı yürümede güçlük büyümede bozulma gibi bulgularla ortaya çıkar. Bu hastalıkta da kalıtım rol oynamaktadır. Bu çocukların %50’si kendiliğinden ergenlik döneminde iyileşmektedir. Çocukluk çağında kırıklar nedeni ile tekerlekli iskemleye bağımlı olanlar erişkin dönemde rahatlıkla yürüyebilirler. Ancak çok az bir grup çocuk yaşam boyu problemler yaşayabilir.

 

Sekonder osteoporozlu olgularda ise tedavi altta yatan hastalığa yöneltilmelidir. Tedavide kullanılan bazı metodlar aynı zamanda osteoporoz gelişimini önlemeye yardımcı olan metodlardır.

 

Osteoporozlu çocuk ve adolesanlar alt sırt, kalça, ayak ağrısı ve fiziksel deformite yakınması ile başvurabilirler. Çocukluk çağında osteoporoz bir kemik kırığı oluşuncaya kadar tanınmayabilir. Çoğunlukla atravmatik bir fraktür osteoporoz tanısına götürebilir. Bununla birlikte hikâye, tam bir fizik muayene ve kemik kütlesi ölçümleri ile osteoporoz tanısı konulmaktadır.

 

Kemik Sağlığını Olumsuz Etkileyen Faktörler Nelerdir?

Uzun süreli kötü beslenme, normalin üzerinde fiziksel aktivite veya sigara içmek kemik gelişimini engeller. Uzun süreli gereğinden az miktarda beslenmek sadece kalsiyum alımının yetersizliğinden değil, hormon seviyelerini etkilemesinden dolayı kemiği olumsuz olarak etkilemektedir. Ergenlik döneminden sonra kız çocukları kemik sağlığını koruyabilmek için yeterli miktarda cinsiyet hormo­nuna ihtiyaç gösterir. Kötü beslenme sonucu oluşan aşırı zayıflama ile cinsiyet hormonu yeterli derecede oluşmaz ve adet düzensizliğine neden olabilir. Yaklaşık 6 ay kadar adet görmeyen kız çocuklarında osteoporoz riski artmak­tadır. Buna benzer olarak eğer ergenlik 16 yaşından sonra başlarsa, iskelet sisteminin gelişimi olumsuz etkilenir. Gereğinden fazla fiziksel aktivite, kız çocuklarda kötü beslenmenin oluşturduğu problemlere benzer problemler oluşturur. Sigara, kemiklerden kalsiyumu çalar ve büyüme için gerekli olan vitamin ve protein kaybına neden olur.

Fosfor içeren gazlı içe­cekler (meşrubatlar), kemikten kalsiyum kaybı­na neden olur. Kolalı içecekler ve gazoz gibi gazlı içecekler yerine süt, su ve ayran içilmelidir.

Meşrubatların, çocukların beslenmesinde süt ve süt ürünlerinin yerini alması, kalsiyum kaybına neden olmaktadırlar

 

Çocuk ve Ergenlerde Osteoporozu Önlemek İçin Nelere Dikkat Edilmeli?

Çocukluk ve ergenlik döneminde kemik gelişiminin en iyi dereceye ulaşması sadece erken donemde değil ileri yaşlarda da kemik erimesi hastalığı (osteoporoz) riskini azaltmaktadır. Yeterli kemik kütle kazanımına destek olmak amacına uygun beslenme ile yeterli kalsiyum ve D vitamini almasını sağlamak en önemli unsurlardan birisidir.

  • Kalsiyumdan zengin kaynaklar süt, peynir ve yoğurt gibi süt ürünleridir aynı zamanda kalsiyum yeşil yapraklı sebzeler ve pişmiş tahıllarda da bulunmaktadır. 3 -12 yaş arasındaki çocukların günde ortalama 800 mg kalsiyum ihtiyacı vardır. Bu miktarı bir bardak süt, bir bar­dak yoğurt ve bir kibrit kutusu kadar peynirden elde ede­biliriz. Gençlerin ise kalsiyum ihtiyacı yaklaşık 1300 mg kadardır.
    Kalsiyum emilimi için D vitaminine de ihtiyaç vardır. Süt ürünleri, balık yağı gibi bazı besinler D vitamini içermesine rağmen bu vitaminin en önemli kaynağı güneş ışığıdır. Kolalı içecekler yerine süt ve süt ürünleri içeren içecekler tüketilmeli şekerli gazlı ve kolalı içeceklerden uzak durulmalıdır.
  • Fiziksel aktivite ve sedanter yasamdan uzaklaşma (TV bilgisayar tablet ve telefon sürelerinin kısıtlanması) oldukça önemlidir. Zıplamak, seksek sekmek, koşmak kemiğe en yararlı egzersizlerdir.
  • Aşırı zayıflık bilinçli ve aşırı kilo kaybı ve aşırı kilo (obezite) engellenmelidir.
  • Ergenlik gecikmesi yapısal olsa dahi bir doktora başvurulmalıdır.
  • Adolesan dönemde ve tüm yaşam boyunca sigara ve alkolden uzak durulmalıdır.
  • Ancak çocukluk çağında osteoporoz başka bir hastalığa bağlı olarak gelişmişse altta yatan hastalığın tedavisi ve yasam biçimi değişikliği için mutlaka doktora başvurulmalıdır.
  • Çocukluk ve ergenlik hatta tüm yaşlarda osteoporoz, önlenebilir ve tedavi edilebilir bir hastalıktır. Ancak önlem erken alınmalıdır. Çocukluk ve ergenlikte kuvvetli kemik yapısı oluşması, ileri yaşlarda kemik kaybı ve osteoporozu engellemek ve riski azaltmak anlamına gelir.
  • Yaşamın erken döneminde iyi beslenme ve fizik aktivite alışkanlıklarının oluşması erişkin dönemde bunun deva­mının sağlanması, çocuğun ileride osteoporoz geliştiren yetişkinlerden olmayacağının göstergesidir.

 

Ecz. Feza Yardaş

ilachaber
ilachaber
ADMINISTRATOR
PROFİL

İlgili Makaleler