İlaç ve Aşıların Saklama Koşulları

İlaç ve Aşıların Saklama Koşulları

İlaç ve Aşıların Saklama Koşulları

Dayanıklı ilaç, belirli bir süre içerisinde özelliklerini koruyan veya bu özelliklerinde kabul edilebilir ölçüde değişiklik gösteren ilaç olarak tanımlanır. İlaçların kalite kontrolünde, en az 2 yıl dayanıklı kalması ve etkin madde miktarının % 90’ın altına düşmemesi istenmektedir. İlaçların raf ömrü ve saklama koşulları düzenli yapılan stabilite testleri ile belirlenmektedir. Üretici firma tarafından belirlenen son kullanma tarihi ilaçların iç ve dış ambalajlarında, saklama koşulları ise dış ambalajda ve ilaçla birlikte sunulan kullanma talimatında yer almaktadır.

İlaçların doğru kullanımı kadar doğru koşullarda saklanması da önemlidir. Uygun koşullarda saklanmadığı takdirde ısı, ışık, nem gibi dış faktörlerden etkilenerek kimyasal yapıları değişime uğrayabilir, etkinlikleri azalabilir ya da ortadan kalkabilir. İlaçlar mutlaka kullanma talimatında belirtilen saklama koşullarına göre saklanmalıdır. Kullanma talimatlarında bulunan saklama koşulları, oda sıcaklığı ve buzdolabıdır. Oda sıcaklığı, iklim kuşaklarına bağlı olarak 20-25°C arasındaki sıcaklığı belirtir, izin verilen sınırlar 15-30°C’dir. Türkiye, uluslararası standartlara göre ılıman iklim kuşağındadır ve oda sıcaklığı 25°C kabul edilir. Buzdolabı ise 2-8°C arasındaki sıcaklığı ifade eder.

İlaçların büyük bir kısmı oda sıcaklığında etkinliğini korur. Üzerinde “oda sıcaklığında saklanmalıdır” ibaresi bulunan ilaçlar, 15-25°C arasında, doğrudan güneş almayan, kuru ortamlarda saklanmalıdır. Çoğu ilaç, evde mutfak veya banyo dolaplarında saklanır ancak bu ortamlarda ısı ve nem evin diğer bölümlerine göre daha fazla olduğundan bu yanlış bir uygulamadır. Oda sıcaklığında saklanması önerilen ilaçların buzdolabına konulmaması gerekir. Aksi takdirde ilacın yapısı ve etkinliği değişebilmektedir.

Buzdolabında saklanması gereken ilaçlar, kullanma talimatında “2-8°C arasında buzdolabında saklanmalıdır” ibaresi yer alan ilaçlardır. Bu ilaçların eczaneden buz aküsü ile birlikte teslim edilmesi gerekir. Eve ulaşınca buzdolabına yerleştirilmeli ve buzdolabının kapak kısmında değil, iç raf kısmında muhafaza edilmelidir. Buzdolabında saklanması gereken ilaç ve aşıların dondurucu bölmesine konulması yanlıştır ve ürünlerin etkinliğini bozar.

Aşılar, insülinler gibi soğuk zincir uyarısı bulunan biyolojik ürünler için uygun saklama sıcaklığı 2-8°C aralığıdır. Özellikle aşılar çok sıcak veya çok soğuğa maruz kaldıklarında etkinliklerini kaybettikleri için soğuk zincir sistemi içerisinde muhafaza edilmeleri gerekir. Soğuk zincir; sıcaklığa hassas biyolojik/biyoteknolojik ürünlerin üretim aşamasından kullanıcıya ulaşıncaya kadar geçen sürede uygun sıcaklık aralıkları içerisinde kalmasını sağlayan, depolama, taşıma ve dağıtımında uygulanan özel saklama koşullarıdır. Soğuk zincir uygulamasına tâbi ürünler; immünomodülatörler, monoklonal antikorlar, hormonlar, enzimler, büyüme faktörleri, plazminojen aktivatörleri, koagülasyon faktörleri ve immünolojik ürünler şeklinde sınıflandırılabilir.

Soğuk zincir koşullarının ürünün üretiminden dağıtımına ve uygulanmasına kadar her aşamada sağlanması gerekmektedir. Soğuk zincirin kırılması durumunda bu ürünlerin uygulanması hasta sağlığı için risk oluşturmaktadır. Sıcaklığa duyarlı biyolojik ürünlerin taşınması ve saklanmasından sorumlu tüm personelin nitelikli ve yeterli sayıda olması, soğuk zincir uygulamaları konusunda yeterli eğitim ve bilgilendirmeye sahip olması önem taşımaktadır.

Eczanelerde ilaçlar için gerekli saklama koşullarını sağlayacak teknik donanım bulunur. Buzdolabı ve eczane içi sıcaklık ve nem takibi periyodik olarak özel cihazlarla sağlanır ve kayıtları tutulur. Sıcaklık ve nem kayıtları düzenli olarak gözden geçirilir. Buzdolabında eczanede satışı yapılacak ürünler dışında ürün bulunmaz. Özel saklama koşulu gerektiren, soğuk zincire tâbi aşı vb. ürünler saklama koşullarına uygun olarak eczaneye kabul edilir, 2-8°C’de buzdolabında saklanır ve aynı şartlara uygun olarak hastalara sunulur. Hepatit-B, KPA, DT, Tetanos aşıları ve aşı sulandırıcılar donmaya duyarlı olduğundan buzdolabının alt rafında muhafaza edilir. Kızamık, Kızamıkçık, OPA, BCG, Hib gibi aşılar ise sıcağa karşı duyarlıdır ve üst rafta muhafaza edilir.

Sulandırılarak kullanılan ilaçlar, göz damlaları, kulak damlaları gibi steril preparatların saklama koşulları ayrıca önemlidir. Kullanım talimatında belirtilen “açıldıktan sonra” tüketilmesi gereken süreye dikkat edilmelidir. Toz haldeki antibiyotikler, sulandırıldıktan sonra buzdolabında saklanmalı ve en fazla 10 gün içinde kullanılmalıdır. Göz damlaları açıldıktan sonra en fazla 15 gün içinde kullanılmalıdır. Enjeksiyonluk flakonlar, steril preparatlardır ve kullanım sonrası atılmalıdır. Bu ilaçlar mutlaka kullanma talimatında belirtildiği şekilde saklanmalıdır.

Kullanma talimatında saklama süresi belirtilmeyen diğer ilaçlar (şurup, krem, merhem, tablet, kapsül vs.) uygun saklama koşullarında, fiziksel görünümlerinde değişiklik gözlenmediği sürece maidlarının sonuna kadar kullanılabilir. İlaçlar, etkinlik ve stabilitelerinin korunması adına mutlaka kendi ambalajları içinde saklanmalıdır. Son kullanma tarihi geçen veya ambalajı üzerinden silinen ilaçlar kullanılmamalı ve imha edilmelidir. Orijinal ambalajında bulunmayan ilaçlar son kullanma tarihi bilinemeyeceğinden kullanılmamalıdır.

İlaçların formülasyon özellikleri, dozaj formları, etkin ve yardımcı maddeleri değişkenlik gösterdiğinden saklama koşulları ve raf ömürleri de birbirinden farklı olabilmektedir. Bu yüzden her zaman ambalajda ve kullanma talimatlarında yer alan bilgiler doğrultusunda hareket edilmelidir. İlaçlarda saklama koşullarına dikkat edilmediğinde ciddi sağlık sorunları ile karşılaşılabileceği unutulmamalıdır.

 

İlgili Makaleler