İyot Yetersizliği Hastalıkları

İyot Yetersizliği Hastalıkları

Dünyada ve Türkiye’de iyot eksikliği azalmış olmakla birlikte, hala önemli bir halk sağlığı sorunudur. İyot yetersizliği hastalıklarına dikkat çekmek ve bu hastalıkların yol açtığı sağlık problemlerini erkenden önleyebilmek için her yıl haziran ayının ilk haftasında çeşitli farkındalık çalışmaları düzenlenmektedir. Peki bu konuda bizler neler biliyoruz?

İyot, tiroit bezinde (%75’i), meme dokusunda, gastrik mukozada ve kanda olmak üzere insan vücudunda 15-20 mg miktarda bulunan eser bir elementtir. Besinlerle alınan iyodun yaklaşık %50’si emilir. Emilim, mide ve bağırsaklarda gerçekleşir ve 1 saatte tamamlanır. Atımı ise büyük oranda idrarla (%90), geri kalan kısmı ter ve dışkı ile olur.

İyodun Görevleri:

  • Hücre solunumunda ve oksijen tutulumunda,
  • Büyüme ve gelişmede,
  • Protein sentezinde ve enerji üretiminde,
  • Sinir ve kemik dokusunun yapısı üzerinde,
  • Vücut ısısının düzenlenmesinde görev yapar.

 

Tiroit bezi, boynun ön kısmında yerleşmiş olan ve salgıladığı hormonlarla vücut metabolizmasını düzenleyen endokrin bir organdır. İyot, tiroit bezinden salgılanan “triiyodotironin” (T3) ve “tiroksin” (T4) hormonlarının bileşiminde bulunur. Bu hormonların kandaki düzeyi hipofiz bezinden salgılanan bir hormonla (Tiroit Stimüle Edici Hormon-TSH) ayarlanır.

 

İyot Eksikliğinin Nedenleri:

  • Diyette iyot eksikliği
  • İyodun bağırsaklardan yetersiz emilimi
  • Dışkı ve idrarla iyot kaybının artması
  • Gebelik
  • Vücudun tiroit hormonlarına ihtiyacının artması
  • Antitiroit ilaçlarla uzun süreli tedavi
  • Aşırı terleme gibi yollarla iyot kaybının artması

 

Günlük iyot gereksinimi karşılanamadığı zaman “İyot Yetersizliği Hastalıkları” adı verilen bir dizi gelişimsel ve fonksiyonel hastalık ortaya çıkabilir. Bu hastalıkların belki de en az problem yaratanı, yetersizliğinin en sık ve en kolay görülen belirtisi guatrdır.

İyot eksikliği önlenebilir zekâ geriliğinin ve beyin hasarının en önde gelen nedenlerinden de birisidir. İyot yetersizliğinin en olumsuz etkileri doğurganlık çağındaki kadınlar, gebeler, bebekler ve çocuklar üzerinde görülmektedir.

 

 

İyot Yetersizliği Hastalıkları ile ilgili sorunlar yaşamın dört evresine ilişkindir:

  1. Fetüs (Fetüsteki iyot yetersizliği, annedeki iyot yetersizliğinin bir sonucudur.)
  • Düşükler
  • Ölü doğumlar
  • Doğum anomalileri
  • Perinatal ölümlerde artış
  • Nörolojik kretenizm (mental gerilik, sağırlık-dilsizlik şaşılık, spastik dipleji)
  • Miksödem kretenizm (cücelik, mental gerilik)
  • Psikomotor bozukluklar
  1. Yenidoğan
  • Guatr
  • Hipotroidi
  • Mental gerilik
  1. Çocuklar ve gençler
  • Guatr
  • Hipotiroidi
  • Mental fonksiyonlarda bozukluk
  • Okul başarısında düşme
  • Büyüme geriliği
  1. Yetişkin
  • Guatr ve komplikasyonları
  • Hipotiroidizm
  • Mental fonksiyonlarda bozukluk

 

İyot yetersizliği olan bireyler; zekâ olarak daha yavaş ve daha az tepkili, daha zor eğitilebilen, daha güç anlayan, işlerinde daha az üretken olan kişilerdir. Bu tür bireylere sahip olan bir ülkede; ekonomik ve sosyal gelişmişlik düzeyi düşer, verimlilik azalır.

Günlük İyot Gereksinimi

Günlük iyot ihtiyacı en az, tiroit bezi tarafından o gün içinde yıkılan, yenilenen tiroit hormonundaki kadardır.

  • 0-59 ay 90 µg
  • 6-12 yaş 120 µg
  • >12 yaş 150 µg
  • Gebe, emzikli 250 µg

 

İyot Kaynakları

İyot başlıca toprakta bulunan eser bir elementtir. Yağmurlarla ırmaklara, oradan da göllere ve denizlere taşınır, tekrar buharlaşma yoluyla topraklara döner. Her yıl denizlerden 400 bin ton iyodun buharlaştığı hesaplanmıştır. İnsan, iyodu, sudan ve yiyeceklerden sağlamaktadır. Genel olarak, çoğu yiyeceğin iyot konsantrasyonu düşüktür.

En iyi iyot kaynağı yiyecekler, deniz ürünleridir.

 

 

 

İyot Yetersizliği Hastalığının Saptanması

  1. Klinik yöntemler
    • Palpasyon
    • Ultrason
  2. Biyokimyasal yöntemler
    • İdrarla iyot atımı
    • Kanda T3, T4, TSH, tiroglobulin

 

İyot Yetersizliğinden Korunmak İçin Dünya Çapında Uygulanan Yöntemler:

  • İyotlu Ekmek
  • İyotlu Su
  • İyotlu Çay
  • İyotlu Yağ
  • İyot Tabletleri ve Kapsülleri
  • İyotlu Tuz

 

İyot yetersizliği hastalıklarının önlenmesinde en etkin ve en yaygın kullanılan yol iyotlu tuzdur. İyot sofra tuzuna; potasyum iyodür (KI) ya da potasyum iyodat (KIO3) şeklinde eklenmektedir.

Potasyum iyodat;

  • Buharlaşmaya karşı daha stabil ve dayanıklıdır.
  • Isı, nem veya uzun depolama ve taşıma koşullarında daha dayanıklıdır.
  • İnsan vücudunda hızlı yıkılır.
  • Yüksek dozlarda tolere edilebilir.

 

İyotlu tuz, kayıpları önlemek amacıyla;

  • Koyu renkli kavanozlarda,
  • Serin yerde,
  • Işık ve güneş temasından uzakta saklanmalıdır.
  • Pişme ile de iyotlanmış tuzun iyot içeriği azalabileceği için, yemeklere pişirildikten sonra tuz eklenmelidir.

 

İyot Yetersizliğinden Korunma:

 

İyot yetersizliğinden korunmak için tek ve en mantıklı yaklaşım iyot profilaksisidir. İyotlu tuz ile; İyot Yetersizliği Hastalıkları önlenebilir, ancak tedavi edilemez.

İyot yetersizliği hastalıklarının önlenmesine yönelik olarak, 1994 yılından beri “İyot Yetersizliği Hastalıklarının Önlenmesi ve Tuzun İyotlanması Programı” yürütülmektedir. Program kapsamında 1998 yılında hazırlanan tuz tebliği ile tüm sofra tuzlarının iyot ile zenginleştirilmesi sağlanmıştır.

ilachaber
ilachaber
ADMINISTRATOR
PROFİL

İlgili Makaleler