Yanık Nedir?

Yanık Nedir?

Deri ve deri altı dokusunun sıcak, sıcak bir madde, yakıcı kimyasal maddeler, elektrik akımı veya radyasyon gibi bir nedenle harabiyetine yanık denir.
3.500 yıldan eski mağara resimleri, yanık ve yanık tedavisine ilişkin kayıtlar sunmaktadır.

YANIĞIN TARİHÇESİ
Mısır’da M.Ö.1500 tarihli papirüste bal ve reçine,
M.Ö.600 yıllarında Çinliler çay yaprakları,
M.Ö. 400 yıllarında Hipokrat domuz yağı ve sirke,
M.S.100 yıllarında mür ve şarap kullanıldığını belgelemiştir
Yanıklar gelişmekte olan ülkelerde sık bir halk sağlığı sorunudur.
Türkiye’de her yıl 200 bin yanık vakası gerçekleşiyor, 15 bini yatarak tedavi alıyor.
Türkiye’de her yıl 200 kişi yanık nedeniyle ÖLÜYOR.
YANIK TİPLERİ
1. Termal yanıklar
2. Soğuk maruziyeti
3. Kimyasal yanıklar
4. Elektrik yanıkları
5. Radyasyon yanıkları
6. İnhalasyon yanıkları
7. Kasıt sonucu meydana gelen yanıklar

HER YANIK AYNI MIDIR?
Yanık yaraları derinin etkilenme derinliğine göre başlıca dört derecede değerlendirilir. Bu derecelendirme hem ortak dil kullanma hem de tıbbi ve cerrahi tedavinin belirlenmesinde son derece önemlidir.

1.DERECE YANIKLAR
Tipik olarak güneş yanıklarında görülen yanıklardır.
Yalnızca epidermis zarar görür.
Ciltte eritem, ödem ve hafif ağrı vardır, bül oluşmaz.
Tedavi semptomlara yöneliktir.
Epidermisin en alt tabakasını oluşturan bazal hücrelerin çoğalması ve replasmanı ile I.derece yanık 4-7 gün içinde iyileşir.

2.DERECE YANIKLAR
Epidermisin tamamı ve dermisin bir bölümü tutulmuştur.
Klinik olarak ağrı, eritem ve bül oluşumu ile karakterizedir.
Daha çok sıcak suyla haşlanma, alevle veya sıcak cisimle temasla oluşur.
Çok ağrılı, iltihaplanmaya açık yanıklardır.
İkinci derece yanıklar kendiliğinden iyileşen yanıklardır ve bu iyileşme potansiyeli kıl folikülleri, ter ve yağ bezlerinin iç yüzeyini astarlayan bazal hücrelerdedir.

3.DERECE YANIKLAR
Yanık eskarı; cilt kurudur ve buruşuktur. Yanık kıllı bir bölge ise tutulup çekilen kıllar kolaylıkla çıkar ve hasta bu işlemden rahatsızlık, ağrı duymaz.
Tedavisi cerrahi olup erken eskar eksizyonu ve greftleme işlemi yapılır.
Eskar eksizyonu ve greftleme yapılmazsa ve 3 haftayı geçerse, eskar dokusu spontan olarak ayrışmaya başlar ve yerinde granulasyon dokusu ile kaplı deri defekti bırakır.

4.DERECE YANIKLAR
Deri tamamen yandığı gibi, deri altı, kas, ve hatta kemik yanmıştır.
Genellikle derin organ hasarı vardır. Tam kat yumuşak doku hasarı (hatta kemik) vardır.
Uzun süreli direkt alev yanıkları, elektrik yanıkları, kimyasal madde yanıkları, erimiş metal yanıkları bu tür hasar yapabilir.

KİMLER RİSK ALTINDADIR?
Kendini ya da bir başkasını kısıtlı olarak yakma gibi ne yazık ki kanıksadığımız bir takım olayları bir yana bırakırsak, yanık oluşum riskini belirleyen en önemli faktör yaştır. On beş yaş altı ve özellikle dört yaş ve bu yaşın altında ki çocuklarla bedensel engelli çocuklarda daha yüksek bir tehlike söz konusudur. Bu yaş grubunda tehlikeyi sezme ve gerekli önlemleri alma, kaçınma gibi yetiler henüz gelişmemiştir. Dolayısıyla yanığa maruz kalma olasılığı artmaktadır. Bu duruma ailenin bilinçsizliği ve ilgisizliği de eklenirse yanık riski daha da yükselir. Kalabalık evlerde, geçimsiz ailelerde, eğitim ve gelir düzeyinin yetersiz olduğu durumlarda bilinçsizlik ve ilgisizliğe daha çok rastlanılmaktadır.
Aktif çalışma yaş grubu olarak niteleyebileceğimiz 18-45 yaş grubunda iş kazalarına bağlı yanıklar da sık görülmektedir. Çocuklarda görülen yanıklar daha çok evlerde meydan gelirken, bu yaş grubunda yanıklar iş yerlerinde ve açık alanlarda ortaya çıkmaktadır. Bu yaşa grubunda ortaya çıkan yanıklar daha ölümcül ya da sakat bırakıcı nitelikte olmaktadır.
Yaşlı insanlar diğer bir risk grubunu oluşturmaktadır. Çünkü bu insanlar herhangi bir kaza ve yangın sırasında, hareket yetenekleri kısıtlı olduğundan kaçıp kurtulma şansları daha azdır.
Özetle yangınlarda çocuklar, bedensel engelliler ve yaşlılar daha fazla yanık yaralanmasına maruz kalmaktadırlar.

YANIKLI HASTADA İLK MÜDAHELE
1. Kendi güvenliğini sağla.
2. Kaynaktan uzaklaştır ( Elektrik yanıklarında, elektrik kaynağı ile hastanın bağlantısını kes)
3. Yanma işlemini durdur.
4. Yanık yarasını soğuk tut.
5. Hipotermi’den kaçın: Yanık hastası mümkün olduğunca ılık tutulmalıdır.
6. Hastanın vücut ısısı 35 C’nin altında ise yanık yarasının soğutulması durdurulur. (Yanığı soğut, hastayı ısıt )
7. Yanan giysiler çıkartılır.
8. Yüzük, kemer, saat, mücevherat çıkartılır.
9. Yanık yarası temiz, kuru bir bezle kapatılır
10.Yanık derinliği değerlendirilinceye kadar topikal tedavilerden kaçınılmalıdır.
11.Hastaya analjezi uygulanmalıdır.

YANIK YARASI NEDEN SOĞUTULUR? NASIL SOĞUTULUR?
Yanığın hemen sonrasında yanık yarasına her türlü yaralanmada olduğu gibi soğutma uygulanmalıdır. Burada soğutma sadece soğuk su ile yapılmalı ve bu işlem ilk 30 dakika içinde gerçekleştirilmelidir.
İlk 30 dakikada yapılan soğutmanın yararları şöyle sıralanabilir:
-Yanık bölgesine lökositlerin yapışması azalır.
-Tromboksan yapımı ve buna bağlı mikrıtrombüslerin oluşumu azalır.
-Proteinlerin denaturasyonu azalır.
-Histaminin salgılanması baskılanarak gelişecek ödem miktarı azalır.
-Yanık nekrozu ve derinliği azalır.
-Yanık yarasına perfüzyon artar.
-Yara iyileşme olayları daha erken başlar.
• Yanık yarası soğutulurken;
– Yanık yarası akan çeşme suyu ile (8-15 C ) yıkanır
– Yarayı yumuşatmamak için 5 dakikadan uzun tutmamak gerekir
– Buz asla kullanılmamalıdır, vazokonstrüksiyona neden olur ve daha fazla doku hasarı ve hipotermiye yol açar.
– Kimyasal yanıklarda yıkama işlemi bir saat devam etmelidir.
Bu yazımı, en yeni yanık kremi ve eczacılıkta majistral yapımı ile ilgili bizlere her aşamada ilham-ümit veren, geliştiren, araştıran, her daim yeni kapılar açan sevgili abim Ecz. Süleyman Onur Kıyak’a ithaf etmekteyim. Kendim ve tüm meslektaşlarım adına buradan kendisine tekrar teşekkür ederim.

ilachaber
ilachaber
ADMINISTRATOR
PROFİL

İlgili Makaleler